Kuier foar goed ûnderwiis yn it Frysk

Sneon 23 septimber 2017
12:00 – plm. 15:00
Molkwar – Reaklif
Rin mei! Elkenien is wolkom! Opjaan net nedich!

Start: 12:00 bij NS-stasjon Koudum-Molkwar
Rûte: Stasjon Koudum-Molkwar – Molkwar – Warns – Skarl – Reaklif
Lingte fan de rûte: 8,5 km.
Warnsbetinking: 13.45 – plm. 15:00
Sprekker: André Looijenga, oer Underwiis yn de Memmetaal – in Minskerjocht

Lit de provinsje sjen dat it ûnderwiis yn it Frysk jo earnst is:
gjin ekstraatsje mar in fûneminteel rjocht.

It giet net om it fieren fan Fryskheid; it giet om it fieren fan it minskerjocht om te praten yn watfoar taal jo mar prate wolle. No’t it taalferskaat alle dagen minder wurdt en no’t boppedat de Zeitgeist is dat wy net allegearre identyk hoege te wêzen, ek net as bewenners fan Fryslân, wat ús taal en aard oangiet, no is it tiid om de erkenning te betinken fan it rjocht fan alle minsken en alle bern om har te uterjen yn har eigen memmetaal. Dus is it tiid om stil te stean by it fûnemintele rjocht om goed ûnderwiis te krijen yn de memmetaal.

De stoptrein út Ljouwert wei rjochting Starum giet om 11:01, spoar 1, oankomst 11:50.
Jo komme de Sis Tsizers fansels wol tsjin yn ’e trein.
Nei ôfrin fan de betinking yn Warns kinne jo mei de auto nei it stasjon fan Starum brocht wurde. De stoptrein nei Koudum-Molkwar giet ien kear it oere (15:02, 16:02 ensf).
Wa’t net kuierje wol of kin –foar lytse bern is de kuier net geskikt– kin fansels meifytse mei de kuierders of direkt nei it Reaklif ta komme.
Wat sanitêre foarsjenningen oanbelanget, der binne bij it Reaklif twa kafees mei húskes.

As jo ferlet hawwe fan oare foarsjenningen of fan mear ynformaasje, mail of skilje ús:
Sis Tsiis:  sistsiis2016@gmail.com
André Looijenga:  06 15 40 29 48
Pier Boorsma:  06 42 10 29 79

Oant sneon 23 septimber!

Advertisements
Posted in Uncategorized | 1 Comment

Sis Tsiis & de lobby op it Fryske taal- en ûnderwiismêd

Minskerjochten en demokrasy binne ynherint ferfrissele. “Democracy is one of the universal core values and principles of the United Nations”, seit it Buro fan de Hege Kommissaris fan de Feriene Naasjes. Oarsom is it respekt foar minskerjochten in ûnmisber elemint fan demokrasy.

Demokrasy is net sasear it geregeldwei hâlden fan earlike ferkiezingen; de kearn fan demokrasy is meibeslissingsrjocht. Demokrasy is yn essinsje debat, partisipaasje fan elkenien yn de beslútfoarming, it net útsluten fan de minderheidsstânpunten—de mearderheidsregel is in ymperfekte manier fan ferwêzentlikjen fan demokrasy—en konsensus sykjen. Dêrtroch needsaket demokrasy ta beskikberens fan ynformaasje. De demokrasy yn de iepenbiere sfear bestiet út hoe’t engazjearre boargers ynformaasje beskikber meitsje en ynformaasje op iepenbiere wize nei inoar oerdrage.

Der sit in gapjend gat yn it Fryske debat oer it ûnderwiis yn de Fryske taal. Wy hawwe it oer boargerskipsûnderwiis en it Wilhelmus, of oer ynternasjonalisearring, mei serieuze kearndoelen foar de Ingelske taal. Mar wy hawwe it net oer it Frysk yn it ûnderwiis: de opfettingen fan de boargers ferspriede har net en komme net oan by it provinsjebestjoer.

De provinsje lit him wol byprate troch de aparte skoalbestjoeren—ien fan de wichtichste faktoaren foar súksesfolle ymplemintaasje fan ûnderwiisbelied is ommers: jou it skoalbestjoer it gefoel dat se it belied krije dêr’t se sels om frege hawwe—mar dêr’t it de politike ynformearring oangiet is der sa goed as neat. No en dan stelt de fraksje fan de Fryske Nasjonale Partij krityske fragen oer it ûnderwiis yn it Frysk oan it provinsjebestjoer, mar de FNP seit isolearre te stean en machtleas. Harren fragen bringe gjin diskusje op gong.

Underwilens bestiet der al desennialang in komplisearre netwurk fan ynfloed. Foar in part is dat fia iepenlike politike consultancy fan de Fryske Akademy, Mercator, Cedin en besibbe organisaasjes, dy’t faak wat fan de wrâld lykje en in wat alternatyf nijs- en ynformaasjenetwurk represintearje. Mar sels as dy klups opsetlik disynformaasje ferspriede en oan it provinsjebestjoer oerlangje, bygelyks troch tendinsjeus taalûndersyk, is dat noch altyd minder skealik foar de demokrasy as lobby.
Elkenien hat yn in demokrasy it rjocht om syn folksfertsjintwurdiger syn ideeën oer it beskaat issue te fertellen en sa de beslútfoarming te beynfloedzjen. Ek lobbygroepen sizze gewoanlik dat hja oan ’e demokrasy bydrage, ommers se beynfloedzje mei har fisy de oerheid. Mar lobbye, it organisearre oertsjûgjen fan de oerheid om de winske aksje te ûndernimmen en in wet of regel oan te nimmen of ôf te wizen, giet feitlik net oer ynfloed. It giet oer tagong. It giet oer it kennen fan de juste persoanen en de mooglikheid om op it juste momint derby te wêzen. Mei oare wurden, lobby wurket troch privilezjearre tagong fan faak figueren dy’t al jierrenlang kontakten ûnderhâlde, it old bewegers network, en ferburgen ynfloed, want selden steane de gewoane boargers derneist. Lobby is beynfloeding fan de beslútfoarming en de opiny op in manier dy’t de minsken net iens sjen kinne.

Oer de saak fan de Fryske taal en it Fryske ûnderwiis mei fansels net beslist wurde yn efterkeamerkes. In minskerjochtesaak ûnderstelt in folslein demokratysk proses. It debat oer ûnderwiis yn it Frysk heart thús yn it iepenbiere debat en de beslútfoarming moat iepenbier en transparant wêze. Dat betsjut dat alle petearen fan Sis Tsiis mei de oerheid iepenbier binne, mei sichtbere aginda’s en neat yn ’e mouwen en jo kinne gewoan mei ús mei as jo wolle. It ûnderwiis yn it Frysk giet ús allegearre oan.

 

Posted in Uncategorized | Leave a comment

‘Partiële ontheffing is dus een uitbreiding van de mogelijkheden’

Plasterk sjocht moaie plannen—gjin realiteiten

Minister Ynlânske saken Plasterk hat moandei opnij it ûntheffingsbelied fan de provinsje Fryslân útlein oan de Twadde Keamer. De leden fan de fêste keamerkommisje foar Ynlânske Saken hiene fragen steld oer de tuskenevaluaasje besjoersôfspraken Fryske taal en kultuer fan desimber 2016. Wat it ûnderwiis yn it Frysk oangiet wiene der fragen fan de keamerfraksjes fan VVD, PvdA en D66, nei oanlieding fan it evaluaasjerapport fan ’e ekspertkommisje Europeesk Hânfêst, dat, ek yn desimber 2016, oanrikkemendearre dat de Nederlânske autoriteiten trochgean moatte mei it fersterkjen fan it ûnderwiis fan en yn de Fryske taal op alle ûnderwiisnivo’s om it nivo fan taalbehearsking yn dy taal te ferbetterjen. Wat wie de minister fan doel dêroan te dwaan?

Niks. De minister leit út dat alles goed giet. In advys oan de oerheid út 2010 om neist folsleine ûntheffingen ek dielûntheffingen te jaan is opfolge, seit er; hy hat dat net yn ’e wyn slein. Ek hat er, neffens advys, de provinsje it foech jûn oer ûnderwiis yn it Frysk. Dêrnei hat de provinsje in ûnheffingsbelied makke dat neffens it orgaan mei it foech, de provinsje sels, “dus [sic!] in útwreiding fan de mooglikheden” is. Want “op dy manier kin der, troch de mooglikheid fan de dielûntheffing, mear Frysk jûn wurde as earder.” De minister wiist op fêste stappen yn de beliedsútfiering, en wol kearndoelen, ûnderwiisynspeksje en oerlis mei belutsen bestjoersorganen. Sokke prinsipes hawwe it doel, en dêrom neamt de minister har hjir, dat se garandearje dat de fisy dy’t it provinsjebestjoer foar eagen hat oerset wurde yn in stappen dy’t resultearje yn útkomsten dy’t oerienstimme mei dy fisy.

Dat nei in beliedsferoaring of oanpassing fan it proses inkeld in prosedurele evaluaasje dien wurdt—krekt oarsom as de Rie fan Europa dy’t performance evaluations docht, want moaie plannen oangeande it hânfêst dêr ha se neat oan—is op himsels neat frjemds. It nije belied is der ommers noch mar krekt en resultaten binne der noch net. Mar wat opfalt is it tige mannichfâldich brûken fan saneamde lege helptiidwurden, lykas kinne, sille, meie en wolle, dy’t mei klam ôfret wurde yn formele teksten om’t se ûndúdlik binne en, benammen, om’t lege helptiidwurden aksje, dat wol sizze it hanneljen dat de tekst útlokje moat, út de wei gean.

Minister Plasterk docht dat konsekwint, as it oer it Frysk giet. Yn septimber 2016 fertelde er de Rie fan Europa dat “the Province of Fryslan will determine the policy for Frisian.” Wêrom ‘will’, want de provinsje hie syn ûntheffingsbeslút dochs mids 2015 al nommen? Mar temin oan Ingelske taalfeardichheid by Plasterk syn amtners leit net foar de hân. Want yn syn antwurden oan de fêste keamerkommisje brûkt Plasterk deselde lege helptiidwurden dy’t neat úthelje. It is as freget de keamerkommisje fan “Kinne wy mear ynformaasje krije oer …” En de minister anderet: “Ja hear.” Mar gjin aksje.

Dêrneist tilt it op fan de takomstige tiden: zullen gaan inspecteren, de bedoeling is, het streven is, zal er invulling worden gegeven. Ek it helptiidwurd fan modaliteit kinne is favoryt: hiermee kunnen we de kwaliteit … verbeteren, kunnen scholen … werken aan, op die manier kan er … meer Fries worden gegeven. Kinne is in epistemyske modaliteit: it is mooglik dat wy de kwaliteit ferbetterje, it is mooglik dat skoallen inisjatyf nimme, it is mooglik dat der mear Frysk jûn wurdt—wissens is der net. Sjedêr de útwreide mooglikheden.

“Dient”, seit de minister dan, as om de fêste kommisje temjitte te kommen yn dy syn ferlet fan garânsjes op resultaat. Yn it Frysk oerset wurdt dient moatte, mar fersin jo net: dienen is gewoan in besibbe helptiidwurd fan modaliteit. Ek in legenien, want wat dient te of (be)hoort te kin barre, mar it hoecht net. Hoeven, noch sanien. “Yn it primêr ûnderwiis hoecht oan likernôch de helte fan de skoallen gjin ûntheffing jûn wurden”, sprekt foar himsels: hoege is in modaliteit en hoege foarseit net wat der bart. Betink ek dat in beliedsregel net in binende ôfspraak is. De provinsje wurdt troch syn beliedsregel net twongen om him oan syn eigen regels foar it jaan fan ûntheffingen te hâlden. Beliedsregel of net, se kinne gewoan in ûntheffing wegerje en it skoalbestjoer dat him graach ha wol kin dêrtsjin gjin beswier oantekenje. Mei it ûntheffingsbelied kinne jo alle kante op.

Utsein nei goed ûnderwiis yn it Frysk. Want it groeimodel dêr’t de minister it oer hat, stiet yn de beliedsregel as stribjen nei, allinne op beskate útsûnderlike plakken en sûnder te sizzen hoe en wannear’t dat stribjen dan barre sil: “waar het Fries een dagelijkse omgangstaal is, wordt gestreefd naar een groeimodel.” Dat is alles. Of niks dus feitlik.

Wat anderet de minister op 28 augustus 2017 oan de fêste Keamerkommisje foar Ynlânske saken?

De provincie Fryslân heeft sinds 2014 de bevoegdheid om de kerndoelen vast te stellen voor het Fries. Zoals ik in mijn reactie op het RvE-rapport heb laten weten, heeft de Onderwijs-inspectie aangegeven vanaf 2016 weer te zullen gaan inspecteren op de kwaliteit van het Fries dat wordt onderwezen, waarmee meer inzicht wordt verkregen in het niveau dat leerlingen bereiken. Hiermee kunnen we de kwaliteit monitoren en verder verbeteren.

De provincie heeft in haar huidige coalitieakkoord het Deltaplan Frysk opgenomen om de positie van de Friese taal te versterken in overleg met de betrokken bestuursorganen en organisaties. Voor dit deltaplan is €21,3 miljoen beschikbaar gesteld.

De provincie heeft sinds de wijziging van de onderwijswetgeving een nieuwe ‘beleidsregel voor het verkrijgen van ontheffing voor het vak Fries in het primair en voortgezet onderwijs’ vastgesteld. Met behulp van het ‘Taalplan Frysk’ is de provincie in het voorjaar van 2016 gestart met de uitvoering daarvan. De bedoeling is om eind 2017 van alle scholen in Fryslân te hebben vastgesteld wat voor tijdelijke (partiële) ontheffing zij op basis daarvan krijgen. Het ‘Taalplan Frysk’ is gebaseerd op een groeimodel dat verwacht dat (partiële) ontheffing voor bepaalde kerndoelen in de toekomst steeds minder noodzakelijk is. Op die manier kunnen scholen stapsgewijs werken aan de versterking van het vak Fries binnen hun curriculum. Kerndoelen op het gebied van lees- en schrijfvaardigheid maken daar nadrukkelijk onderdeel vanuit.

In 2010 heeft de Stuurgroep Hoekstra geadviseerd de WPO en de WVO zodanig aan te passen dat Gedeputeerde Staten de ontheffing van de verplichting om Fries aan te bieden en alle gestelde kerndoelen te behalen niet alleen volledig, maar ook partieel te kunnen verlenen. Dat advies is opgevolgd en op 1 augustus 2014 is de wijziging van de WPO en de WVO op dit punt inwerking getreden.

Daarnaast hebben Provinciale Staten sinds die datum, naar aanleiding van hetzelfde advies, de bevoegdheid gekregen om de kerndoelen voor het vak Fries vast te stellen.

De partiële ontheffing is dus een uitbreiding van de mogelijkheden, waardoor geen volledige ontheffing meer hoeft te worden gegeven. Daarbij is een partiële ontheffing tijdelijk en dient de school in kwestie er voor te zorgen dat de kerndoelen zo spoedig mogelijk wel gehaald kunnen worden. Op die manier kan er, door de mogelijkheid van partiële ontheffing, meer Fries worden gegeven dan voorheen.

Het streven is dat steeds minder scholen binnen het Friese taalgebied, daar waar het Fries de dagelijkse omgangstaal is, ontheffing nodig hebben. Daarom worden de ambities van de scholen ook in de ontheffingsaanvraag meegenomen.

De provincie brengt in beeld hoe het Fries er binnen het onderwijs voor staat en hoe elke school invulling geeft aan het vak Fries. Met die informatie wordt het mogelijk om scholen maatwerk aan te bieden bij het formuleren en realiseren van hun ambities op de langere termijn. Wanneer de ontheffing voor de scholen verloopt zal er invulling moeten worden gegeven aan de eerder vastgestelde ambities en de versterking van het vak Fries.

Ter illustratie van het aantal verleende ontheffingen geef ik de tussenstand weer die Gedeputeerde Staten van Fryslân in mei 2017 aan Provinciale Staten stuurden:

– In het primair onderwijs hoeft aan ongeveer de helft van de scholen geen ontheffing te worden verleend. De andere helft van de scholen krijgt een ontheffing voor een of meer kerndoelen.
– Binnen het voortgezet onderwijs is in tweederde van de gevallen geen ontheffing verleend.

Minister Plasterk fan Ynlânske Saken, ‘Beantwoording VSO Tussenevaluatie Friese taal en cultuur (TK 34550 VII 35)’, 28 augustus 2017

Wat sei op 14 desimber 2016 de ekspertkommisje fan de Rie fan Europa?

A new Administrative Agreement (covenant) on the Frisian Language and Culture for the years 2013-2018 was signed between the central authorities and the Province of Fryslân. Some developments are to be noted regarding Frisian language education. The number of Frisian-speaking or bilingual day-care centres and playgroups has increased, although the offer remains insufficient in large urban settlements. Furthermore, the number of trilingual (Frisian-Dutch-English) primary schools is slowly increasing, making up about 17% of all primary schools in the province. With regard to secondary schools, five offer a trilingual programme. However, most of the primary and secondary schools only offer Frisian for about one hour per week and, in secondary education, only during the first year. This is not sufficient for the development of an adequate level of literacy.

The Frisian Language Attainment Targets Act entered into force on 1 August 2014, increasing the competencesECRML(2016)4 30 of the Province of Fryslân in setting the attainment targets (core objectives). Additional funds for the teaching of Frisian at primary and secondary level have also been made available. The low number of qualified teachers for Frisian remains problematic for the further development of Frisian education. (s. 29-30)

Recommendation 3: The Dutch authorities should continue to strengthen the teaching of, and in, Frisian at all levels of education in order to improve the level of literacy in the language.

Competition from other languages for both spoken and written Frisian is becoming ever fiercer. The teaching of Frisian reading and writing skills is essential for the continued existence of the Frisian language. The quality of Frisian education is a point for attention for the Cabinet, which year on year is investing more in Frisian education in the framework of Material Support for Frisian (MIF, see Administrative Agreement Frisian Language and Culture 2013-2018).

The current Administrative Agreement on Frisian Language and Culture (BFTC) specifies that the Province of Fryslân will determine the policy for Frisian, and also be responsible for its implementation, within the framework of general educational regulations. Since August 2014, it has also been adopted in law that the core targets for Frisian will be determined by the province, subject to specific conditions. Since this law became effective, the province has been given the authority to grant, not only complete, but also partial exemptions to schools for the teaching of Frisian as a subject. This means in practice that for one or more core targets of Frisian as a subject, a (temporary) exemption can be issued. The differentiation in terms of exemptions that this move has made possible means that education in Frisian now ties in better with the school situation and the school population.

This in turn also improves the formulation and supporting of ambitions in relation to Frisian as a subject. In the framework of the formulation of these ambitions, and under the heading Taalplan Frysk (Frisian Language Plan), all schools in Friesland will be visited over the coming period and assessed by an external party with a focus on what action each school is taking in respect of Frisian, and for which core objectives an exemption may be applied for. In this respect, a partial exemption is viewed as a temporary measure within a growth model. The objective of the province is that schools in the Frisian language area will require fewer exemptions every four years. In 2016, the Schools Inspectorate announced its intention to once again inspect the quality of the teaching of Frisian, in order to gain a greater insight into the level achieved by pupils. This will make it possible to monitor and further improve quality.

The province views improving the position of Frisian in education as a very important policy task for the next few years, and will certainly take account of the recommendations of the committee of experts, in as much as that they have not already done so. (s. 34)

Rie fan Europa, ‘Application of the charter in The Netherlands, 5th monitoring cycle’, Straatsboarch, 14 desimber 2016, s. 29-30, 34.

Wat skreau de minister op 2 desimber 2016 yn syn Keamerbrief oer de tuskenevaluaasje Bestjoersôfspraken Fryske taal en kultuer?

De Nederlandse autoriteiten zouden volgens de expertcommissie het onderwijs in het Fries moeten blijven versterken, om de mate van geletterdheid in het Fries te verhogen.

De concurrentie met andere talen wordt voor het Fries in zowel mondeling als schriftelijk gebruik steeds heviger. Voor het voortbestaan van de Friese taal is onderwijs in het lezen en schrijven van het Fries daarom essentieel. De kwaliteit van Friestalig onderwijs is dan ook een aandachtspunt van het kabinet, dat jaarlijks extra investeert in Friestalig onderwijs in het kader van de Materiële Instandhouding Fries (MIF, zie Bestuursafspraak Friese Taal en Cultuur 2013-2018).

In de huidige Bestuurafspraak Friese Taal en Cultuur (BFTC) is vastgelegd dat de provincie Fryslân binnen de kaders van de algemene onderwijsregelgeving het beleid bepaalt met betrekking tot het Fries en zorg draagt voor de uitvoering van dat beleid. Sinds augustus 2014 is daarnaast bij wet geregeld dat de kerndoelen Fries onder voorwaarden door de provincie worden vastgelegd. Met de inwerkingtreding van deze wet geldt nu ook dat de provincie niet alleen volledig, maar ook partieel ontheffing kan verlenen aan scholen voor het geven van het vak Fries. Dit betekent in de praktijk dat er voor één of meerdere kerndoelen van het vak Fries een (tijdelijke) ontheffing gegeven kan worden. De differentiatie in ontheffingen die hiermee mogelijk wordt gemaakt, zorgt ervoor dat het onderwijs in het Fries beter aansluit bij de schoolsituatie en populatie van de school.

Ook het formuleren en ondersteunen van ambities op het gebied van het vak Fries wordt hiermee beter mogelijk. In het kader van de formulering van deze ambities zal, onder de naam Taalplan Frysk, een externe partij de komende tijd alle scholen in Friesland bezoeken en in kaart brengen wat elke school aan het Fries doet en voor welke kerndoelen eventueel ontheffing aangevraagd kan worden. Partiële ontheffing wordt hierbij overigens gezien als een tijdelijke maatregel binnen een groeimodel. Het streven van de provincie is dat scholen in het Friese taalgebied elke vier jaar minder ontheffing nodig hebben.

De provincie ziet de verbetering van de positie van het Fries in het onderwijs als een belangrijke beleidsopgave voor de komende vier jaar en neemt de aanbevelingen van de expertcommissie hierbij zeker mee, voor zover dat nog niet het geval was.

Minister Plasterk, ‘Tussenevaluatie bestuursafspraken Friese taal en cultuur’, keamerbrief, 2 desimber 2016, s. 5-6.

Wat andere minister Plasterk ferline jier septimber oan de ekspertkommisje dy’t de evaluaasje fan de hânsfêstferplichtingen útfierd hie en oanrikkemendaasjes formulearre hie?

The current Administrative Agreement on Frisian Language and Culture (BFTC) specifies that the Province of Fryslan will determine the policy for Frisian, and also be responsible for its implementation, within the framework of general educational regulations. Since August 2014, it has also been adopted in law that the core targets for Frisian will be determined by the province, subject to specific conditions. Since this law became effective, the province has been given the authority to grant, not only complete, but also partial exemptions to schools for the teaching of Frisian as a subject. This means in practice that for one or more core targets of Frisian as a subject, a (temporary) exemption can be issued. The differentiation in terms of exemptions that this move has made possible means that education in Frisian now ties in better with the school situation and the school population.

This in turn also improves the formulation and supporting of ambitions in relation to Frisian as a subject. In the framework of the formulation of these ambitions, and under the heading Taalplan Frysk (Frisian Language Plan), all schools in Friesland will be visited over the coming period and assessed by an external party with a focus on what action each school is taking in respect of Frisian, and for which core objectives an exemption may be applied for. In this respect, a partial exemption is viewed as a temporary measure within a growth model. The objective of the province is that schools in the Frisian language area will require fewer exemptions every four years. In 2016, the Schools Inspectorate announced its intention to once again inspect the quality of the teaching of Frisian, in order to gain a greater insight into the level achieved by pupils. This will make it possible to monitor and further improve quality.

Minister Plasterk, ‘Response to the fifth report of the committee of experts of the European Charter for minority languages’, brief, 29 septimber 2016, s.3.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

It beswierskrift: wat bart der no mei?

image

Foto: Thinkstock

Op freed 12 maaie 2017 hat Sis Tsiis by Deputearre Steaten in beswierskirft yntsjinne tsjin de ‘Beleidsregel voor het verkrijgen voor ontheffing van het vak Fries.’ En no is it stil. En jo tinke: hmm. In soad reden om gerêst te wêzen is der net, mar jo moatte noch efkes ôfwachtsje.

Elkenien hat it rjocht om beswier te meitsjen tsjin in beslút fan in bestjoersorgaan. Ek tsjin in oerheidsbestjoer kin in beswier oantekene (litten) wurde. It beswierskrift moat foldwaan oan in stikmannich easken. Sa moat it beswier binnen seis wiken nei it bekendmeitsjen fan it beslút yntsjinne wurde, der moat in hantekening op en it beslút dêr’t jo it net mei iens binne moatte jo neame.

Foldocht it beswier net oan de easken, gjin need. Wy libje yn in rjochtssteat en de meiwurkers fan it ûnôfhinklike beswierkomitee dat jo beswierskrift behannelje sil, sil jo helpe om it beswierskrift juridysk yn oarder te krijen. Sy sille freegje wêrom’t it beswierskrift net op ’e tiid yntsjinne is en wat de reden fan it yntsjinjen is.

Ek is it net nedich om juridyske taal te brûken of om de grûnen fan it beswier te formulearjen yn rjochterlik jargon. Dêr binne ommers de juristen fan it beswierkomitee foar. Dus “it is net earlik en wy ha beswier” is mear as genôch.

Gewoanlik is de beslistermyn op in beswierskrift 6 wiken. Mar gemeenten en provinsjes stelle graach in advyskommisje yn om har advisearje te litten oer it beswierskrift (en dy oerheden folgje sa’n advys ek wol op, mar net altyd) en dan is de beslistermyn 6 + 6 = 12 wiken. Fan dy termyn fan 12 wiken kin allinne ôfwykt wurde as alle partijen it dêrmei iens binne.

Yn earste ynstânsje is dat net bard. De beswierskriftekommisje fan Deputearre Steaten hat de earste termyn fan seis wiken seis wiken langer makke, sûnder dat te motivearjen, en dat mei net. Mar it beswierskrift fan Sis Tsiis foldie net oan de formele easken en dat makket de proseduere faak langer. Yn twadde ynstânsje hat Sis Tsiis mei de beswierskriftekommisje ôfsprutsen om de beslistermyn út te stellen oant 5 oktober 2017.

Underwilens hat de beswierskriftekommisje frege wêrom’t it beswierskrift net yntsjinne is binnen seis wiken nei it bekend meitsjen fan de ‘Beleidsregel’ op 26 juny 2015. Sis Tsiis hat sein dat it bekendmeitsjen misliedend wie om’t suggerearre waard dat it ûnheffingsbelied binnen de wet wie en boppedat in tydlik ynstrumint wie mei in stimulearringsklausule sadat der hieltyd minder ûntheffingen oanfrege wurde soene. Krekt letter die bliken dat beide net it gefal binne.

Ek wiisde de beswierskriftekommisje derop dat jo hielendal gjin beswier meitsje kinne tsjin in beliedsregel, sadat, los fan it bûten de beswiertermyn gean, Deputearre Steaten net-ûntfanklik binne. Sis Tsiis hat sein dat it net om in beliedsregel yn de sin fan de wet giet om’t de ‘Beleidsregel’ dúdlik in oar doel en in oare útwurking hat.

Oerheden hawwe wol faker muoite mei it goed kiezen fan it type rjochtsbeslút foar har belied en in foarm te kiezen dêr’t gjin beswier tsjin mooglik is, is noflik, mar de rjochter giet dêr net samar mei akkoart.

Op dit stuit hifket de beswierskriftekommisje de antwurden op de fragen oer ûntfanklikens. Mar ûnderwilens is de datum foar de hearsitting al ôfsprutsen. Dat is tongersdei 5 oktober 2017. Hearsittingen binne iepenbier: jo binne fan herte wolkom! Wy hâlde jo op de hichte.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Beswierskrift yntsjinne by de provinsje

Sis Tsiis makket beswier tsjin it ûnderwiisbelied fan de provinsje. Dat de provinsje gjin goed ûnderwiis yn de memmetaal oanbiedt en dat it skoallen ûntheffingen ferlient om dat ûnderwiis te jaan, dat mei net. It is yn striid mei de minskerjochten, mei in lange rige fan ynternasjonale ferdraggen en mei de nasjonale wetten.
It beswierskrift is yntsjinne by Deputearre Steaten. De rjochter moat besjen hoe rjochtmjittich oft it ûnderwiisbelied fan de provinsje yn juridyske sin is. Is it dat net, dan moat Deputearre Steaten it ûntheffingsbelied stilsette. Deputearre Steaten moat dan belied meitsje dat skoallen ta goed ûnderwiis yn it Frysk ferplichtet.
Om te soargjen dat it beswierskrift ek as polityk fraachstik behannele wurdt, is it as petysje yntsjinne by provinsjale steaten.

Hjir binne de dokuminten te downloaden:
It beswierskrift
It begeliedend brief oan Deputearre Steaten
De petysje oan Provinsjale Steaten

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Dingtiidadvys oer Frysk yn it ûnderwiis: ‘Heal wurk’

dwers-10feb17

Image | Posted on by | Leave a comment

Der binne ferplichtingen: wy kinne ús derop beroppe

Us oerheid hat frijwillich in hiel stikmannich ynternasjonale wetten en ferdraggen ûndertekene dêr’t de beskerming fan de Fryske minderheidstaal yn fêstleit. De oerheid hat dus grutte ferplichtingen. Dy moatte hja neikomme. Dat seit professor ynternasjonale minskerochten Yvonne Donders.

tsiis-lc-20170208-zu01024008

Beskerming fan de taal hat as doel:
– minsklike weardicheid, ynbegrepen identiteit, mar ek
– selsbeskikking, sels in kar meitsje kinne, want identiteiten feroarje, ommers minsken feroarje, en ek
– ûntwikkeling en ûntjouwing fan de bern, dêr heart taal ûnmisber by en de minderheidstaal dus ek.

pijlen-lc-20170209-zu01002006

Om’t taal sa fûneminteel is, is it taalrjocht fêstlein yn in lange list fan bepalingen. Dy bepalingen gean oer tolerânsje, dus dat elkenien de taal fan syn foarkar sprekke mei (frijheid fan ekspresje) en dat de Fryske taalbrûker net diskriminearre wurdt mar lykas de Nederlânske taalbrûker ûnderwiis yn syn eigen taal krije mei.
Mar ek gean de bepalingen mar ek oer it aktyf fuortsterkjen fan de diversiteit. De oerheid is dêrom ferplichte om him yn te spannen om de minderheidstaal oan te bieden yn it ûnderwiis en om it Frysk in wêzentlik part fan it ûnderwiis te meitsjen. Op de bepalingen oer it aktyf beskermjen fan diversiteit kinne alle boargers en alle groepen har sûnder mear beroppe.

Hjir binne de kranteartikels te downloaden:
Sis Tsiis onderzoekt rechtsgang, LC 8 febrewaris 2017
Sis Tsiis richt pijlen eerst op de politiek, LC 9 febrewaris 2017

Posted in Uncategorized | Leave a comment